Kutsal Roma - Reform ve Gerileme

   Reform Süreci

Habsburg yönetiminde Kutsal Roma İmparatorluğu, en karanlık dönemlerinden biri olan büyük bir dini çatışma dönemi yaşadı. Kuzeydeki Protestan Reformu,1517'de Martin Luther'in resmi olarak Papa'ya karşı çıkması ve Batı Hristiyanlığını parçalaması sonucu ortaya çıktı. Birçok şehir koyu Katolik Habsburglara direnmek için bu fırsatı kaçırmadı. Kilise meselelerindeki bu tektonik değişimden faydalanarak Reform'un yanında yer almışlar ve bu da Reform'a ani ve ateşleyici bir siyasi boyut kazandırmıştı. Renanya, Bohemya, Avusturya ve Alman topraklarının güneyi çoğunlukla Katolik kalırken, kuzeyi Strasbourg ve Frankfurt gibi şehirler Protestanlığın kaleleri haline gelmişti.

Bu süreçte, İmparator V. Charles (1519-1556) Fransızlarla ve artık Balkanlarda Bizanslıların yerini alan ve resmen imparatorluğun dışında olsa da Habsburg toprağı olan Macaristan'ı hedef alan Türklerle mücadele ediyordu. Tüm bu işlerin üstesinden gelmeye çalışsa da, 1555'te bitap düşen V. Charles Protestanların taleplerine boyun eğmiş ve kısa bir süre sonra tahttan çekilmişti. O andan itibaren, Saksonya Dükü ya da Bohemya Kralı gibi bir "üye devletin" efendisi, topraklarının Katolik ya da Protestan kalıp kalmamasına karar verebiliyordu. İmparatorun kendi toprakları dışındaki dini meselelerden uzak durması yönünde anlaşmaya varılmıştı. Bu durum Kutsal Roma İmparatorluğu'na 16. yüzyılın geri kalanı için biraz huzursuz ama oldukça istikrarlı bir temel sağlamıştı. Ancak imparatorluk gücündeki bu düşüş bir kez daha aleni çatışmalara yol açan bir güç boşluğu yaratmıştı.

Protestanlık yayılmaya devam ederken, Bohemya Krallığı yavaş ama istikrarlı bir şekilde yeni mezhebe geçiyordu. Krallık o dönemde Habsburg yönetimi altındaydı. 1618'de Bohemya soyluları ayaklanmış ve Bohemya Kralı II. Ferdinand'ı tahttan indirmişti. Tacı Protestan bir adaya teklif etmişlerdi. Kutsal Roma İmparatoru II. Ferdinand (1619-1637) kırgın ve mahcuptu. Duruma misilleme için yaptığı seferle, Otuz Yıl Savaşları olarak adlandırılan uzun ve çetin bir çatışmayı başlattı.

Başlangıçta, imparatorluk yanlıları kısa süre içinde Bohemya'nın kontrolünü yeniden ele geçirdiler. İmparator Protestan rakibini ortadan kaldırıp bir kez daha Bohemya kralı oldu. Ancak V. Charles'ın 1555'te imzaladığı anlaşma nedeniyle, imparatorun kendi topraklarına yoğunlaşması ve diğer bölgelere müdahale etmemesi gerekiyordu. İmparatorun Bohemya'nın dini işlerine müdahale etmesi, 17. yüzyılın hararetli atmosferinde Habsburgların yetkilerini aşması olarak yorumlandı. Sonuç olarak, Holstein dükü –hem de Danimarka kralıdır- isyan etmiş ve birkaç yıl boyunca imparatorla savaşmıştır. Nihayetinde yenilmiş ve artan Habsburg etkisiyse diğerlerini korkutmuştu. Danimarka döneminden sonra, Kuzey Almanya'daki Protestan davasını kuvvetlendirme sırası İsveç'e gelmişti. İsveç kralı uzun yıllar imparatora karşı savaşmış ve büyük zaferler kazanmıştı ancak 1632'deki bir savaşta katledilmişti.

Sonuç itibariyle Habsburg'un ihtiraslarını her zaman kıskançlıkla engellemeye çalışan Fransızların da artık çatışmaya doğrudan müdahale etmekten başka çaresi kalmamıştı. Çatışmaların çoğu Alman topraklarında gerçekleşmiş ve on yıllar boyunca aralıklarla devam eden savaşlar ülkeyi harap etmişti ve çatışma uzadıkça imparatorluğun konumu da zayıflıyordu. Protestan prenslerin iç direnişi ile Danimarka, İsveç ve Fransız güçlerinin müdahalelerinin birleşimi Habsburglar için başa çıkılamayacak bir hal almıştı. 1648 yılında, uzun süren müzakerelerin ardından kapsamlı bir barış antlaşmasına varıldı. Vestfalya Antlaşması, Avrupa tarihinin en ölümcül, yıkıcı ve felaketle sonuçlanan 30 ve 80 yıl (Hollanda ile İspanya arasındaki) savaşlarını nihayet sona erdirmişti. Böylelikle Kutsal Roma İmparatorluğu'na hem dini hem de seküler anlamda barış tekrar hakim olmuş oldu.

Gerileme Dönemi

Vestfalya Antlaşması'ndan sonra ensest Habsburglar, Kutsal Roma İmparatorluğu makamında kalmaya devam ettiler. Ancak güçleri giderek Avusturya, Bohemya ve Macaristan topraklarıyla sınırlanmıştı. Viyana'da, 1683'te Polonya'nın yardımıyla Orta Avrupa'ya yönelik büyük bir Osmanlı saldırısını engellemişler ve bu güç tabanıyla Fransa'nın yükselişini engellemeye çalıştılar. Kutsal Roma İmparatorları, Fransa Kralı 14. Louis (1643-1715) doğu sınırlarını Ren nehrine kadar genişletmeyi başardığında bu hedeflerinde kesin olarak başarısız oldular. Fransızlar her ne kadar tehditkâr görünse de, Habsburg otoritesine yönelik bir sonraki büyük meydan okuma Paris'ten değil bir kez daha Kutsal Roma İmparatorluğu'nun içinde yeşerecekti.

Bu yıllarda Brandenburg Uçbeyliğini yöneten Hohenzollern hanedanı bu devleti genişleterek Prusya Krallığı'na dönüştürmüştü. Bu durum çoğunlukla imparatorların isteksiz onaylarıyla gerçekleşmiş olsa da, 1740 yılında Prusya kralı Habsburg'un en zengin ve verimli topraklarından biri olan Silezya'ya hızlı bir işgal başlatmıştı. Habsburgların karşı saldırısı tamamen başarısız olmasa da imparator bu eyaleti Prusya’ya bırakmak zorunda kalmıştı. Avusturya ve Prusya arasındaki çatışma uzun süre devam edecek ve MS 19. yüzyıldaki ilk Alman ulusal birlikteliğinde önemli bir rol oynayacaktı. Ancak bu gerçekleşmeden önce Kutsal Roma İmparatorluğu çoktan tarihe karışacaktı.

1800'ler civarında batıdan gelen ebedi tehdit, yani Fransızlar yepyeni bir şekle bürünmüştü. Önce devrimci ordular şeklinde, daha sonra Napolyon Bonapart'ın (1769-1821) liderliğinde Fransa eşi benzeri görülmemiş bir başarıyla doğuya ilerliyordu. Napolyon 1805'te Kutsal Roma İmparatoru'nu öylesine ezici bir yenilgiye uğratmıştı ki, kendi Habsburg toprakları dışında otoritesi sona ermişti. Ertesi yıl Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu resmen dağılırken, Fransızlar Alman devletlerinin çoğunu Ren Konfederasyonu adlı uydu devletlerinde yeniden örgütlemişti. Napolyon kesin olarak yenildikten sonra da konfederasyon fikri yürürlükteydi, Prusya ve tüm Alman devletleri yeni Alman Konfederasyonuna katılmışlardı. Avusturya ve Habsburglar, Prusya'nın genişlemesiyle bu planın dışında kaldılar. Üye devletlerden oluşan bu ittifaktan modern Almanya ortaya çıktı. Viyana'da Habsburg ailesi Avusturya-Macaristan’da iktidara tutunmuş ve I. Dünya Savaşı’nda (1914-1918) parçalanmıştı.