Kutsal Roma - Staufer'ler - Kültür Ekonomi

   Staufer Hanedanlığı

Staufer hanedanlığı, Kutsal Roma İmparatorluğu'nun en dikkat çekici imparatorluk hanedanlarından birisiydi. Onların hükümdarlığı altında İmparatorluk en geniş topraklarına ulaşmıştı. Staufer'ler, 13. yüzyılda güçlerinin zirvesindeyken - sözde - Danimarka'nın güney sınırından Akdeniz'deki Sicilya adasına kadar hükmediyorlardı. İlk Staufer imparatoru I. Frederick (1155-1190) kızıl sakalından dolayı Barbarossa olarak anılırdı. İmparator olmadan önce II. Haçlı Seferi'ne katılmış ve genç yaşta zengin bir askeri deneyim kazanmıştı. İmparatorluk tacını giydikten sonra, kendisine bağlı İtalya Krallığı'ndaki gelişen ticari cumhuriyetler tarafından defalarca kendisine karşı çıkılmıştı. İtalyan halkına karşı altıdan fazla askeri sefer düzenlemişti. Nihayetinde o kadar çok düşman edinmişti ki, birçok şehir ona karşı Papa, Sicilya ve hatta Bizans İmparatorluğu ile ittifak yapmıştı. Barbarossa yenilmiş ve kuzeye nefret dolu bir adama dönüşmüştü. İntikam almaya kararlı bir şekilde yeni bir sefer hazırlamış ancak Levant'taki olaylar yüzünden bu seferlere çıkamamıştı. Mısır ve Suriye'nin Müslüman Sultanı Selahaddin'in (1174-1193) orduları Kudüs'ü fethetmişti. Barbaros, Kutsal Şehri yeniden fethetmek niyetiyle III. Haçlı Seferi'ne katıldı. Hedefine ilerlerken, bugünkü Türkiye sınırları içinde yer alan bir nehirde duş alırken boğularak hayatını kaybetti.

Torunu II. Friedrich (1220-1250) çağdaşları üzerinde öyle bir etki bırakmıştı ki ona "dünya harikası" anlamına gelen stupor mundi adını vermişlerdi. Altı dil bilen felsefeyi, şiiri ve ortaçağ edebiyatını destekleyen Frederick, Sicilya'nın Palermo kentindeki sarayında Müslüman ve Yahudi bilginleri de ağırlıyordu. Dini hoşgörüsü, sınır tanımayan toprak hırsıyla birleşince, Papa ile sürekli bir çatışma içerisine giriyordu. II. Frederick üç kez aforoz edilmiş ve hatta Papa IV. Innocentius onu "Deccal" olarak adlandırmıştı. Yine de Friedrich kendisini Hristiyanlığın bir timsali olarak görmüş ve VI. Haçlı Seferi ile Kutsal Topraklara yelken açmıştı. Haçlı ordularının karakteristik özelliği olan saldırganlığın aksine, imparator sultan el-Kamil (1218-1238) ile müzakere etmiş ve Kudüs'ün kontrolünü yeniden ele geçirmişti. III. Haçlı Seferi'nin askeri açıdan başarısız olduğu noktada, VI. Haçlı Seferi diplomasiyle başarılı olmuştu.

Kutsal Roma'yı sıkıntıya sokan ayrılıkçı sorunlar Friedrich'in otoriter gücü sayesinde geçici olarak bastırılmıştı. Ancak 1250'de hayatını kaybedip, Staufer dönemi sona erdiğinde, bu sıkıntılar artan bir yoğunlukla ön plana çıktı. İtalyan cumhuriyetleri ve Hansa Birliği'nde birleşen kuzey şehirleri, Friedrich'in ölümünün yarattığı otorite boşluğuna atlamış, siyasi ve ekonomik özerkliklerini artırmışlardı. İç bölgelerde feodal beyler imparatorluk veraseti için mücadele etmişlerdi ancak hiçbiri diğerlerine boyun eğdirmeyi başaramamıştı. Yeni bir imparator ancak 1312 yılında, Staufer Hanedanlığı'nın çöküşünden 60 yıl sonra taç giyebildi. Bu dönem "hükümdarlıklar arası" anlamına gelen Interregnum olarak bilinir.

Kültür ve Ekonomi

Staufer’lerin ardından merkezi otorite azaldıkça, gücü eski feodal aristokrasiden şehirleri dolduran geç ortaçağ ve erken modern kasabalı sınıfına aktaran bir ademi merkezileşme süreci başladı. Para ekonomik sisteme yeniden dahil edildiğinden, toprak sahibi olmak yavaş yavaş büyük bir keseye sahip olmanın önüne geçti. İktidardaki bu değişim konfederayonun herhangi bir şekilde demokratikleştiği anlamına gelmiyordu. İmparatoru seçen İmparatorluk Konseyi hâla yalnızca feodal beylerden oluşuyordu. Dini üyeleri ise Mainz, Trier ve Köln başpiskoposlarıydı. Laik seçmenler Almanya'nın dört "ulusunun" dükleriydi: Frankonya, Svabya, Saksonya ve Bavyera. Staufer hanedanından sonra Frankonya, Svabya ve Bavyera'nın yerini Bohemya Kralı, Palatine Kontu ve Brandenburg Uçbeyi aldı. Bunlar ve diğer aristokratlar, geç ortaçağ evresinde büyük bir güce sahip olmaya devam etmişler. Fakat şehirler daha fazla zenginlik elde ettikçe, kasabalılar feodal derebeylerine sürekli artan imtiyazlar için baskı kurmayı sürdürmüşler ve yavaş yavaş erken modern, kentleşmiş bir toplumun yolunu açmışlardı.

Feodalizmden ticari ekonomiye geçişle birlikte İtalya, Kutsal Roma İmparatorluğu'ndan kopmaya başlamıştı. Venedik, Cenova ve Pisa Cumhuriyetleri, Staufer yönetiminde önemli ölçüde özerklik kazanmıştı. İtalya üzerindeki merkezi otorite azalmış ve sonunda Floransa ile Milano'nun kendilerini örnek almasıyla Rönesans'a doğru bir gidişat oldu. Staufer sonrası dönemde, farklı siyasi ve ekonomik konumlarına ek olarak, kendilerini diğer kuzey sakinlerinden zihinsel ve kültürel olarak soyutladılar ve onlardan "Cermenler" ya da "Almanlar" olarak bahsedilmeye başlandı. Bu arada Alpler'in kuzeyinde, şehirler daha fazla ekonomik özgürlük için dükler ve kontlarla müzakereler yapıyorlardı. Bu siyasi çatışmalar, imtiyaz denen ve genellikle söz konusu şehrin lehine olan belgelerle yazılı hale getiriliyordu. Kasaba sınıfı giderek daha fazla feodal beyi savunma durumuna geçirmişti. Şehirlerin içinde zanaatkârlar kendilerini ortaçağ loncaları halinde örgütlemişlerdi. Bu loncalar kısa sürede kendi siyasi organları haline gelmişti. Yerel işgücü piyasasını, üretim miktarını ve ticaret tarifelerini kontrol etmekteydiler. Dahası, en müreffeh şehirler birlikler halinde ittifak kurarak feodal aristokrasiden daha fazla imtiyaz ve ayrıcalık elde edebiliyorlardı. Kuzey İtalya şehirlerinin ittifakı olan Lombard Birliği, Barbarossa'nın başına bela olmuştu ve kuzeyde, Hamburg, Bremen ve Danzig gibi Kuzey Denizi ve Baltık kıyılarında uzanan ticaret merkezleri, Hansa Birliği'ni kurarak güçlerini birleştirmişlerdi. Daha 12. yüzyılda, bu şehirler birliği İngiliz kralını, kendi üyelerini Londra'daki tüm geçiş ücretlerinden muaf tutturmuştu.

Kutsal Roma İmparatorluğu'nun gelişmek için güçlü bir imparatora ihtiyaç duymadığı açıktı. Geç Orta Çağ boyunca imparatorluk otoritesi azalsa da, şehirler, loncalar ve kasabalılar konumlarını iyileştirmek için işbirliği yapıyorlardı. Bu sırada imparatorluk unvanı Lüksemburg, Bavyera ve Bohemya hanedanlarından geçerek 15. yüzyılda Avusturya Habsburglarının himayesine geçmişti. Bu aile MS 1415'ten son gününe kadar İmparatorluğa hükmetti.